Giữa nhịp sống hiện đại, khi tiếng nói, chữ viết và nhiều phong tục, tập quán của đồng bào Sán Dìu đang đứng trước nguy cơ mai một, ông Ân Ngọc Lương, dân tộc Sán Dìu ở phường Phượng Sơn, tỉnh Bắc Ninh vẫn miệt mài gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc của mình. Không chỉ là người trực tiếp tham gia truyền dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc, ông còn là người có uy tín, là tấm gương sáng trong cộng đồng về tinh thần trách nhiệm, lòng nhiệt huyết với công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số.
Ông Ân Ngọc Lương (đứng bên phải) tham gia giảng dạy tiếng Sán Dìu cho các cháu học sinh
Sinh ra và lớn lên trên quê hương Lục Ngạn (cũ), ông Lương gắn bó trọn tuổi trẻ với công tác địa phương. Trong suốt hơn hai mươi năm công tác (1994–2015), ông từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng tại UBND xã Quý Sơn (nay là phường Phượng Sơn) như Chủ tịch, Bí thư Đảng ủy xã. Trải qua thời gian dài làm công tác quản lý, ông càng thấu hiểu đời sống đồng bào và trăn trở trước nguy cơ mai một của tiếng nói, chữ viết, cũng như các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Sán Dìu. Chính vì vậy, ngay từ khi còn đương chức, ông đã tích cực vận động bà con bảo tồn tiếng mẹ đẻ, giữ gìn phong tục, nghi lễ truyền thống, để thế hệ trẻ hôm nay không quên cội nguồn.
Sau khi nghỉ hưu năm 2015, ông tiếp tục cống hiến cho phong trào văn hóa dân tộc, tham gia Câu lạc bộ hát dân ca dân tộc Sán Dìu và trở thành Phó Chủ tịch Hội Bảo tồn dân tộc Sán Dìu tỉnh Bắc Giang. Từ khi Hội được thành lập năm 2022, ông là người trực tiếp đề xuất, xây dựng chương trình, biên soạn tài liệu và tổ chức các lớp học tiếng dân tộc tại cơ sở.
Cùng các thành viên Hội Bảo tồn dân tộc Sán Dìu tích cực giữ gìn phong tục, nghi lễ truyền thống
Trong những năm gần đây, công tác truyền dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc Sán Dìu do ông Ân Ngọc Lương và Hội Bảo tồn triển khai đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ. Năm 2023, Hội tổ chức được 13 lớp học tiếng Sán Dìu tại 13 thôn, thu hút đông đảo con em trong vùng tham gia. Năm 2024, số lượng lớp học tăng lên 19 lớp ở 19 thôn, với tổng số hơn 600 học viên theo học. Các lớp học này được duy trì hoàn toàn bằng hình thức xã hội hóa, người dân tự nguyện đóng góp để trang trải chi phí điện, nước, tài liệu học tập và hỗ trợ giảng viên. Ông Lương và các thành viên trong Hội là người trực tiếp đứng lớp giảng dạy, đồng thời tổ chức, vận động và kết nối các học viên, tạo nên phong trào học tiếng dân tộc sôi nổi, lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.
Năm 2025, thực hiện Nghị quyết 71/2024/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Bắc Giang về chính sách bảo tồn tiếng nói, chữ viết các dân tộc thiểu số, ông Lương tiếp tục chủ trì tổ chức lớp học tiếng dân tộc tại phường Phượng Sơn. Năm 2025, đã tổ chức được 11 lớp, trong đó 9 lớp tiếng Sán Dìu, 2 lớp tiếng Tày với hơn 400 học viên tham gia. Nhờ sự tâm huyết và uy tín của ông, các lớp học đều đạt hiệu quả cao, góp phần phục hồi, gìn giữ và lan tỏa tiếng nói, chữ viết Sán Dìu trong cộng đồng, đặc biệt là trong thế hệ trẻ.
Phong trào học tiếng dân tộc sôi nổi, lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng
Bên cạnh việc bảo tồn văn hóa, năm 2024 ông Ân Ngọc Lương được nhân dân tín nhiệm bầu là Người có uy tín trong cộng đồng dân tộc Sán Dìu. Trên cương vị này, ông luôn gương mẫu, tích cực tuyên truyền, vận động con cháu trong gia đình, người dân trong thôn, bản chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, sống đoàn kết, tương trợ, phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự địa phương. Ông thường xuyên tham gia hòa giải tại cơ sở, kiên trì phân tích, giải thích cho người dân hiểu đúng làm đúng, giúp tháo gỡ nhiều mâu thuẫn, góp phần củng cố khối đoàn kết trong khu dân cư.
Không chỉ tâm huyết với công tác vận động tư tưởng, ông Lương còn tích cực vận động nhân dân đóng góp kinh phí, ngày công xây dựng các công trình tín ngưỡng, văn hóa tại địa phương. Ông đã cùng bà con đóng góp gần 800 triệu đồng để tu bổ, xây dựng lại Đình làng là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng và huy động 400 triệu đồng để mở rộng, chỉnh trang sân chùa, tạo không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh khang trang, sạch đẹp. Những việc làm ấy thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và vai trò nêu gương của người có uy tín trong cộng đồng.
Không dừng lại ở đó, ông Ân Ngọc Lương cùng Hội Bảo tồn dân tộc Sán Dìu tỉnh phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đề nghị công nhận chữ viết Sán Dìu là chữ viết dân tộc thiểu số trong hệ thống chữ viết cấp quốc gia (dự kiến trình trong năm 2025). Đây là bước tiến quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Sán Dìu.
Với những đóng góp bền bỉ, lặng lẽ nhưng đầy tâm huyết, ông Ân Ngọc Lương xứng đáng là tấm gương điển hình tiêu biểu trong công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số của tỉnh Bắc Ninh là người thầy, người truyền lửa văn hóa và cũng là điểm tựa tinh thần vững chắc của cộng đồng dân tộc Sán Dìu hôm nay.
