Mỗi chương trình phát triển đều được ghi dấu bằng những công trình, những con số và những kết quả cụ thể. Nhưng có một giá trị không thể đo đếm bằng chiều dài của những tuyến đường, quy mô của những công trình hay tổng nguồn vốn đã đầu tư, đó là sự thay đổi trong nhận thức của người dân và sức mạnh của sự đồng lòng.
Ảnh: Công trình đường giao thông thôn Việt Tiến (đang đầu tư xây dựng), xã Đại Sơn được đầu tư từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia PTKTXH vùng đồng bào DTTS và MN với sự tham gia hiến đất của người dân
Sau 5 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, điều đọng lại không chỉ là diện mạo nông thôn miền núi ngày càng khởi sắc mà còn là sự chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy trông chờ, thụ hưởng sang tinh thần chủ động tham gia, chung sức xây dựng quê hương của đồng bào các dân tộc. Đó là giá trị bền vững nhất mà Chương trình mang lại, đồng thời là nền tảng quan trọng để thực hiện những mục tiêu phát triển cao hơn trong giai đoạn mới.
Nếu như trước đây, ở một số nơi vẫn còn tâm lý trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước thì nay, người dân đã chủ động tham gia vào quá trình phát triển của địa phương; từ việc bàn bạc, thống nhất phương án thực hiện đến tự nguyện hiến đất, hiến cây, góp công lao động và cùng chính quyền quản lý, bảo vệ các công trình sau đầu tư. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà đã trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển quê hương. Khi hiểu rõ ý nghĩa của từng công trình, từng dự án đối với tương lai của cộng đồng, sự đồng thuận đã trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần đưa các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống một cách thiết thực và hiệu quả.
Ảnh: Đường thôn Việt Tiến, xã Đại Sơn khi hoàn thành đưa vào sử dụng
Một trong những điển hình tiêu biểu cho sự chuyển biến ấy là thôn Việt Tiến, xã Đại Sơn. Là thôn đặc biệt khó khăn với hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc Cao Lan, trước đây cơ sở hạ tầng còn nhiều thiếu thốn, giao thông đi lại khó khăn, đời sống của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp với thu nhập còn thấp. Trong giai đoạn 2021-2025, từ nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương được đầu tư nhiều công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, nhà văn hóa, công trình thủy lợi..., tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Điều làm nên dấu ấn của Việt Tiến không chỉ là những công trình được đầu tư mà còn ở cách địa phương khơi dậy được sự đồng thuận và trách nhiệm của người dân. Trong điều kiện hầu hết các công trình đều không có kinh phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, cấp ủy, chính quyền địa phương đã kiên trì làm tốt công tác dân vận, phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín, đảng viên và các tổ chức đoàn thể. Mọi chủ trương đều được công khai, dân chủ; người dân được tham gia bàn bạc, được giải thích cặn kẽ về lợi ích trước mắt cũng như lâu dài của từng công trình. Chính cách làm "lấy dân làm gốc" đã tạo nên sự thống nhất trong nhận thức và hành động.
Ảnh: Đồng bào dân tộc thiểu số Cao Lan, thôn Việt Tiến, xã Đại Sơn
Từ sự đồng thuận đó, hàng chục hộ dân đã tự nguyện hiến hàng nghìn mét vuông đất rừng, đất sản xuất, đất vườn; chặt bỏ cây trồng đang trong thời kỳ khai thác, tháo dỡ công trình trên đất để nhường mặt bằng thi công mà không yêu cầu bồi thường. Đặc biệt, bà Hoàng Thị Hiền, dù thuộc diện hộ nghèo, vẫn tự nguyện hiến hơn 1,5 ha đất rừng cùng toàn bộ diện tích keo đang sinh trưởng, trị giá hàng trăm triệu đồng để mở đường. Nghĩa cử ấy không chỉ góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện công trình mà còn lan tỏa tinh thần vì cộng đồng, tạo động lực để nhiều hộ dân khác cùng tự nguyện tham gia. Những công trình hoàn thành đã mang lại những đổi thay rõ rệt. Đường giao thông thuận lợi giúp người dân giảm chi phí vận chuyển, mở rộng cơ hội tiêu thụ nông sản; công trình thủy lợi bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất; nhà văn hóa trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường khối đại đoàn kết. Tỷ lệ hộ nghèo của thôn giảm từ hơn 30% năm 2021 xuống còn dưới 15% năm 2025, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được nâng lên. Nhưng giá trị lớn hơn những con số ấy là niềm tin của người dân đối với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước ngày càng được củng cố.
Không chỉ ở Việt Tiến, nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh cũng đã phát huy tinh thần đoàn kết, chung sức cùng Nhà nước triển khai hiệu quả các công trình, dự án của Chương trình mục tiêu quốc gia. Sự kết hợp giữa nguồn lực đầu tư của Nhà nước với sự đồng thuận, tham gia tích cực của người dân đã giúp nhiều công trình được triển khai thuận lợi, phát huy hiệu quả lâu dài, góp phần cải thiện đời sống, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 đã tạo nền tảng quan trọng để vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bước vào giai đoạn phát triển mới. Nếu như giai đoạn trước tập trung đầu tư hạ tầng thiết yếu, cải thiện điều kiện sống và từng bước tháo gỡ khó khăn thì giai đoạn 2026-2030 hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện, bền vững hơn, thu hẹp khoảng cách phát triển với các khu vực khác, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân.
Đối với Bắc Ninh, mục tiêu đến năm 2030 không còn xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của tỉnh. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cùng với việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT, tỉnh đã ban hành Chương trình số 22-CTr/TU, dành khoảng 4.000 tỷ đồng đầu tư 97 công trình trọng điểm tại 19 xã đặc biệt khó khăn; đồng thời tiếp tục lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ Trung ương, ngân sách địa phương, các chương trình, dự án và chính sách khác nhằm tạo thêm động lực phát triển cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Ảnh: Sở Dân tộc và Tôn giáo tổ chức hội thảo bàn giải pháp thực hiện có hiệu quả Chương trình 22-CTr/TU
Nguồn lực đầu tư của Nhà nước là nền tảng quan trọng để tạo chuyển biến về hạ tầng và đời sống, song để các công trình, chính sách phát huy hiệu quả bền vững, sự tham gia của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong điều kiện Bắc Ninh vẫn còn nhiều địa bàn miền núi, dân cư phân tán, nhu cầu đầu tư hạ tầng, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống còn rất lớn, việc phát huy nội lực cộng đồng, tạo sự đồng thuận và khuyến khích người dân chủ động tham gia vào quá trình phát triển sẽ là yếu tố quan trọng để các nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn.
Những năm qua, ở những nơi người dân tin tưởng, đồng hành cùng chính quyền, nhiều khó khăn trong quá trình triển khai các công trình, dự án đã được tháo gỡ; từ việc hiến đất, hiến cây, đóng góp công sức đến quản lý, bảo vệ công trình sau đầu tư. Cùng với đó, sự thay đổi trong nhận thức và cách làm đã giúp nhiều hộ dân mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển sinh kế, liên kết sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập. Điều đó cho thấy, phát triển bền vững không chỉ được tạo nên từ nguồn vốn đầu tư mà còn từ sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của chính người dân.
Câu chuyện ở Việt Tiến cũng như nhiều địa phương khác đã để lại một bài học quý. Giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở số mét vuông đất được hiến, số ngày công người dân đóng góp hay những công trình được hoàn thành, mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng. Khi người dân hiểu rằng mỗi phần đất hiến tặng, mỗi hàng cây chấp nhận chặt bỏ hay mỗi ngày công lao động hôm nay chính là sự đầu tư cho tương lai của gia đình và quê hương, sự tự nguyện ấy sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần đưa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đi vào cuộc sống và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
