Trong những năm vừa qua, việc triển khai thực hiện việc dạy và học tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác bảo tồn, phát triển ngôn ngữ các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh. Qua đó góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, nâng cao đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Một tiết dạy tiếng dân tộc thiểu số tại Trường THPT Sơn Động số 1
Nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, ngày 14/7/2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 82/2010/NĐ-CP về dạy và học tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số. Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định việc tổ chức dạy và học tiếng dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên; đồng thời quy định điều kiện tổ chức giảng dạy, chương trình, tài liệu, đội ngũ giáo viên và chế độ, chính sách đối với người dạy, người học. Việc triển khai Nghị định đã góp phần giữ gìn tiếng nói, chữ viết truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, nâng cao chất lượng giáo dục, tăng cường bình đẳng giữa các dân tộc và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hiện nay, tỉnh Bắc Ninh có 45 thành phần dân tộc thiểu số với trên 30 vạn người, chiếm 8,3% dân số toàn tỉnh; trong đó có các dân tộc sinh sống thành cộng đồng như Nùng, Tày, Sán Dìu, Dao, Hoa, Sán Chay. Đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu sinh sống tại các xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là điều kiện thuận lợi để triển khai các hoạt động bảo tồn, phát huy tiếng nói, chữ viết gắn với đời sống cộng đồng và phát triển văn hóa truyền thống.
Những năm qua, công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện bảo tồn, phát huy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số được các cấp, các ngành quan tâm triển khai đồng bộ. Tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát huy tiếng dân tộc thiểu số; đồng thời lồng ghép triển khai cùng Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong đó, dạy tiếng dân tộc thiểu số là một trong những nội dung quan trọng thuộc Dự án 5 về “Phát triển giáo dục đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”. Các nghị quyết, đề án, kế hoạch của tỉnh giai đoạn 2025-2030 đã tạo cơ sở quan trọng để triển khai hiệu quả các hoạt động truyền dạy tiếng dân tộc trong trường học và cộng đồng, góp phần bảo tồn tiếng mẹ đẻ, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số. Đồng thời, việc dạy và học tiếng dân tộc còn giúp nâng cao năng lực ngôn ngữ cho học sinh, cán bộ, công chức, viên chức công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo điều kiện thuận lợi trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân và thực hiện hiệu quả các chính sách dân tộc trên địa bàn.
Công tác truyền dạy tiếng dân tộc thiểu số được triển khai ngày càng sâu rộng
Bên cạnh đó, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, chính sách quan trọng nhằm tổ chức dạy học tiếng dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên và bồi dưỡng tiếng dân tộc thiểu số cho cán bộ, công chức, viên chức công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong đó có Kế hoạch số 379/KH-UBND ngày 21/6/2022 về thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030; Quyết định số 1175/QĐ-UBND ngày 25/10/2023 phê duyệt Đề án bảo tồn, phát huy tiếng dân tộc thiểu số; Kế hoạch số 74/KH-UBND ngày 11/12/2024 triển khai thực hiện Nghị quyết số 71/2024/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát huy tiếng dân tộc thiểu số giai đoạn 2024-2030 và Kế hoạch số 27/KH-UBND ngày 30/01/2026 của UBND tỉnh Bắc Ninh triển khai Nghị quyết số 75/2025/NQ-HĐND về hỗ trợ bảo tồn, phát huy tiếng dân tộc thiểu số giai đoạn 2025-2030. Các văn bản trên đã tạo hành lang pháp lý và nguồn lực quan trọng để thúc đẩy công tác bảo tồn, phát huy tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.
Một trong những kết quả nổi bật là tỉnh đã xây dựng, biên soạn và phê duyệt bộ tài liệu truyền dạy tiếng dân tộc thiểu số đối với các dân tộc Nùng, Tày, Sán Dìu, Cao Lan, Sán Chí, Hoa và Dao. Việc xây dựng bộ tài liệu góp phần quan trọng trong chuẩn hóa nội dung truyền dạy, tạo điều kiện để các địa phương, trường học và cộng đồng triển khai dạy và học tiếng dân tộc thiểu số bài bản, thống nhất hơn.
Lớp học được tổ chức tại các nhà văn hóa thôn phù hợp với điều kiện của địa phương
Cùng với đó, công tác truyền dạy tiếng dân tộc thiểu số được triển khai ngày càng sâu rộng. Toàn tỉnh đã tổ chức 23 lớp truyền dạy tiếng dân tộc thiểu số với 748 học viên tham gia, tập trung vào các dân tộc có số lượng đông như Sán Dìu, Tày, Nùng, Dao. Các lớp học được tổ chức tại trường học, nhà văn hóa thôn, bản và cộng đồng dân cư, phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ truyền dạy tiếng dân tộc thiểu số. Nhiều giáo viên, nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng được tập huấn kiến thức bảo tồn ngôn ngữ và kỹ năng sư phạm cơ bản để tham gia giảng dạy. Các chính sách hỗ trợ người dạy, người học, hỗ trợ tài liệu học tập, trang phục dân tộc, cơ sở vật chất phục vụ truyền dạy được triển khai kịp thời, góp phần khuyến khích đồng bào tích cực tham gia học tập và gìn giữ tiếng nói dân tộc mình.
Qua 15 năm triển khai, thực hiện Nghị định số 82/2010/NĐ-CP đã tạo tiền đề quan trọng cho công tác dạy và học tiếng dân tộc thiểu số; góp phần nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền và nhân dân về vai trò của ngôn ngữ dân tộc trong gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống. Việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số không chỉ giúp lưu giữ giá trị văn hóa đặc sắc mà còn góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số vẫn còn một số khó khăn. Quy mô dân số của một số dân tộc ít người còn nhỏ, phân bố không tập trung nên nhu cầu học tiếng dân tộc chưa cao; đội ngũ giáo viên dạy tiếng dân tộc còn thiếu. Bên cạnh đó, trước tác động của quá trình đô thị hóa, giao lưu văn hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, nguy cơ mai một tiếng nói dân tộc trong thế hệ trẻ vẫn hiện hữu.
Trong thời gian tới, Sở Dân tộc và Tôn giáo tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số; khuyến khích các địa phương mở rộng các lớp truyền dạy tiếng dân tộc trong trường học và cộng đồng; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong xây dựng video, bài giảng và số hóa tài liệu truyền dạy tiếng dân tộc. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ nghệ nhân, giáo viên, người học nhằm bảo tồn, phát huy hiệu quả tiếng nói, chữ viết các dân tộc thiểu số, góp phần giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
