Trong quá trình triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã khẳng định vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, vận động, tập hợp Nhân dân và đặc biệt là giám sát việc thực hiện các chương trình, dự án đầu tư tại cơ sở. Thực tiễn triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã cho thấy hiệu quả rõ nét của hoạt động giám sát xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư, phát huy dân chủ ở cơ sở và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.
Ảnh: Đoàn giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh) giám sát thực hiện CTMTQG phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN tại huyện Sơn Động
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Bắc Ninh có 99 xã, phường, trong đó có 30 xã phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đồng thời là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã tạo nguồn lực quan trọng để đầu tư phát triển hạ tầng, hỗ trợ sản xuất, tạo sinh kế, giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và đời sống Nhân dân.
Với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh cùng sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và địa phương, Chương trình đã được triển khai hiệu quả, tạo nhiều chuyển biến tích cực tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nhiều công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư xây dựng; hệ thống giao thông, trường học, cơ sở y tế, công trình nước sinh hoạt từng bước được hoàn thiện; các mô hình phát triển sản xuất, hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề được triển khai hiệu quả. Công tác chăm sóc sức khỏe, giáo dục, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống được quan tâm thực hiện. Đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào ngày càng được nâng lên, diện mạo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có nhiều đổi thay tích cực.
Ảnh: Đoàn Giám sát của Ủy ban MTTQ tỉnh kiểm tra thực tế dự án hỗ trợ nhà ở tại xã Phúc Sơn – huyện Sơn Động (cũ)
Trong những kết quả chung đó có sự đóng góp quan trọng của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thông qua công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân và hoạt động giám sát việc tổ chức thực hiện Chương trình. Thực hiện Kế hoạch số 379/KH-UBND ngày 21/6/2022 của UBND tỉnh và các văn bản chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch giám sát hằng năm, thành lập các đoàn giám sát chuyên đề đối với việc triển khai thực hiện Chương trình tại các địa phương. Từ năm 2022 đến nay, MTTQ tỉnh đã tổ chức giám sát tại 5/5 huyện và khảo sát thực tế tại 22 xã thuộc địa bàn thụ hưởng Chương trình. Nội dung giám sát được triển khai toàn diện, bám sát các nhiệm vụ, dự án thành phần của Chương trình.
Từ năm 2022 đến năm 2025, MTTQ tỉnh đã tổ chức giám sát tại 5/5 huyện và khảo sát thực tế tại 22 xã thuộc địa bàn thụ hưởng Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nội dung giám sát tập trung vào công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện Chương trình; việc xác định đối tượng thụ hưởng; phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn vốn; triển khai các dự án, tiểu dự án thành phần; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu; thực hiện các chính sách hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt; phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị; nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số. Điểm nổi bật trong hoạt động giám sát của MTTQ các cấp là luôn phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân, lấy người dân làm trung tâm của quá trình giám sát. Hoạt động giám sát được thực hiện với sự phối hợp chặt chẽ giữa MTTQ với các cơ quan chuyên môn, đặc biệt là Sở Dân tộc và Tôn giáo, các sở, ngành liên quan và chính quyền địa phương.
Ảnh: Đoàn giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh) giám sát thực hiện CTMTQG phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN tại huyện Yên Thế
Bên cạnh đó, MTTQ các cấp đã chú trọng củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tham gia theo dõi, giám sát việc triển khai các công trình, dự án tại cơ sở. Đây là lực lượng quan trọng góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân trong quá trình thực hiện Chương trình.
Qua giám sát cho thấy, phần lớn các địa phương đã thực hiện tốt công tác chỉ đạo, điều hành; thành lập Ban Chỉ đạo; xây dựng kế hoạch triển khai; thực hiện công khai, dân chủ trong bình xét đối tượng thụ hưởng; triển khai các công trình, dự án cơ bản đúng quy định. Công tác tuyên truyền được quan tâm thực hiện, tạo sự đồng thuận và huy động sự tham gia tích cực của Nhân dân. Thông qua hoạt động giám sát, nhiều ý kiến, kiến nghị chính đáng của người dân đã được tổng hợp, phản ánh kịp thời tới cấp ủy, chính quyền và các cơ quan chức năng. Nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Chương trình được phát hiện, kiến nghị tháo gỡ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực đầu tư.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy vẫn còn một số khó khăn, hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Công tác tuyên truyền ở một số nơi chưa thật sự sâu rộng; việc cập nhật, phổ biến chính sách có thời điểm còn chậm; một số cán bộ cơ sở còn gặp khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện. Hoạt động giám sát của cộng đồng có lúc còn mang tính hình thức; năng lực của một số Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng chưa đồng đều; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động giám sát chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số hiện nay.
Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 cho thấy công tác giám sát của MTTQ các cấp đã góp phần quan trọng bảo đảm các nguồn lực đầu tư được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và phát huy hiệu quả. Đồng thời, đây cũng là kênh quan trọng để phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai chính sách tại cơ sở.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo mô hình tích hợp thống nhất sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, điều hành cũng như hoạt động giám sát xã hội. Trong bối cảnh đó, vai trò của MTTQ các cấp tiếp tục được kỳ vọng phát huy mạnh mẽ hơn nữa trong việc huy động sự tham gia của người dân, tăng cường giám sát việc quản lý, sử dụng các nguồn lực đầu tư và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện Chương trình.
Phát huy vai trò giám sát của MTTQ các cấp không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực đầu tư mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, phát huy dân chủ ở cơ sở, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm các chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai đúng mục tiêu, đúng đối tượng, công khai, minh bạch và hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân và xây dựng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi ngày càng phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
