Khi tìm hiểu về đời sống tâm linh và hoạt động tổ chức của các tôn giáo, chúng ta thường nghe rất nhiều đến hai thuật ngữ “chức sắc” và “chức việc”. Dù xuất hiện thường xuyên trong các văn bản pháp luật hay phương tiện truyền thông nhưng không phải ai cũng phân biệt rõ về khai niệm này.
Lãnh đạo tỉnh tặng quà các chức sắc, chức việc tại Trường hạ chùa Đại Thành
Theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016: “Chức sắc là tín đồ được tổ chức tôn giáo phong phẩm hoặc suy cử để giữ phẩm vị trong tổ chức; Chức việc là người được tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo bổ nhiệm, bầu cử hoặc suy cử để giữ chức vụ trong tổ chức”.
Như vậy chức sắc: là những nhà tu hành chuyên nghiệp, những người đã hiến dâng trọn đời cho tôn giáo. Họ trải qua quá trình đào tạo bài bản, nghiêm ngặt về giáo lý, giáo luật và được thụ phong qua các nghi lễ. Chức sắc có vai trò dẫn dắt tinh thần cho tín đồ của tôn giáo. Tiêu biểu: Trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng, Thượng tọa (đối với Tăng) và Ni trưởng, Ni sư (đối với Ni giới) là Chức sắc được tấn phong dựa trên các tiêu chuẩn về tuổi đời, tuổi đạo (hạ lạp) và công đức cho Giáo hội; Trong Công Giáo, Giáo hoàng (Giám mục Giáo phận Rôma, thủ lĩnh tối cao của Giáo hội Công giáo); Hồng y (cố vấn cho Đức Giáo hoàng); Giám mục (Bishop) (đứng đầu một Tổng Giáo phận); Linh mục (Priest/Cha), chức sắc trực tiếp chăm sóc đời sống đức tin của giáo dân tại các giáo xứ; Phó tế (Deacon) (phụ tá cho Linh mục) là những chức sắc tiêu biểu trong Giáo hội Công giáo.
Chức việc: là những tín đồ, người có đạo có uy tín, đạo hạnh và nhiệt thành với tôn giáo. Họ tham gia vào tổ chức tôn giáo các để lo toan các công việc hành chính, đóng góp công sức cho hoạt động của tổ chức tôn giáo. Tiêu biểu: Trong Phật giáo, chức việc là: Thành viên của Hội Đồng chứng minh (Pháp chủ, Phó pháp chủ, ủy viên…), Hội đồng trị sự Trung ương GHPGVN (Chủ tịch, Phó Chủ tịch, ủy viên); Thành viên Ban Trị sự Phật giáo các cấp (Trưởng ban, Phó Trưởng ban, Thư ký, Thủ quỹ, Trưởng các ban chuyên môn: Hoằng pháp, Giáo dục, Từ thiện xã hội...); Thành viên Ban quản trị chùa, … Trong Công giáo, chức việc là: Thành viên Ban Hành giáo (Hội đồng Mục vụ Giáo xứ) gồm những người giáo dân có uy tín, đạo hạnh được cộng đồng giáo dân bầu chọn và được Linh mục chính xứ (hoặc Giám mục) chuẩn y để hỗ trợ quản lý công việc của giáo xứ. Ban Hành giáo thường gồm các chức danh: Trùm trưởng (Người đại diện giáo dân phối hợp trực tiếp với Linh mục Chính xứ điều hành các công việc chung), Trùm phó, Thư ký, Thủ quỹ: Phụ trách các mảng công việc hỗ trợ trùm trưởng. Ngoài ra, còn có Các quản giáo, Trưởng các hội đoàn trong giáo xứ là những chức việc có vai trò duy trì các sinh hoạt văn hóa, giáo lý và bác ái tại địa phương.
Mối quan hệ giữa chức sắc và chức việc: Trong tổ chức tôn giáo, chức sắc và chức việc có mối quan hệ gắn bó, qua lại lẫn nhau. Nếu ví hệ thống tổ chức của một tôn giáo như một con thuyền, thì chức sắc chính là những người thuyền trưởng, giữ vai trò bánh lái, định hướng tâm linh và giáo luật. Trong khi đó, chức việc là những thủy thủ đoàn, đảm bảo con thuyền vận hành trơn tru trong mọi hoạt động hằng ngày. Như vậy, Chức sắc là những nhà lãnh đạo tinh thần đưa ra chỉ đạo và hoạch định đường hướng hành đạo, còn chức việc lại là những người trực tiếp điều hành, thực thi các công việc cụ thể tại từng cơ sở tôn giáo địa phương. Mối quan hệ giữa hai vị trí này đảm bảo sự thống nhất trong toàn hệ thống giáo hội. Sự phối hợp nhịp nhàng, đồng thuận giữa chức sắc và chức việc giúp giữ gìn sự trang nghiêm, ổn định của tôn giáo và góp phần xây dựng một cộng đồng tôn giáo hoạt động lành mạnh “tốt đời đẹp đạo”.
Việc phân biệt rõ chức sắc, chức việc mang lại những giá trị thiết thực cho công tác quản lý nhà nước và đời sống xã hội: Khi thực hiện các thủ tục hành chính hoặc thiết lập mối quan hệ công tác, cần xác định đúng vai trò thẩm quyền của chức sắc, chức việc. Chức sắc là người có phẩm vị, uy tín đạo pháp, còn chức việc là người trực tiếp điều hành công việc của tổ chức tôn giáo. Việc phối hợp đúng người, đúng việc sẽ giúp quy trình giải quyết các vấn đề hiệu quả theo đúng quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Trong giao tiếp và đối thoại, việc nắm rõ này giúp các cơ quan, đoàn thể và người dân có cách tôn xưng phù hợp với người có đạo, đảm bảo sự tôn nghiêm đối với các bậc tu sĩ. Việc nhìn nhận đúng về chức sắc và chức việc không chỉ làm sâu sắc thêm hiểu biết về văn hóa tôn giáo, mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với đức tin và những đóng góp của họ cho cộng đồng./.
