Sau 5 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, nhiều địa phương vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Bắc Giang trước đây, nay là tỉnh Bắc Ninh đã có những chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực. Hệ thống kết cấu hạ tầng từng bước được hoàn thiện, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng lên, nhiều mô hình phát triển sản xuất mang lại hiệu quả thiết thực, tỷ lệ hộ nghèo giảm qua từng năm. Trong những kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của Tiểu dự án 4, Dự án 5 về đào tạo nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ cơ sở – hợp phần được xem là đầu tư cho con người, tạo nền tảng để các nguồn lực của Chương trình được triển khai đồng bộ, đúng mục tiêu và phát huy hiệu quả bền vững.
Ảnh: Lớp tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin vào sản xuất cho cộng đồng tại thôn Phe, xã Vân Sơn
Thực tiễn triển khai Chương trình cho thấy, hiệu quả của các chính sách không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn đầu tư mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ cơ sở và khả năng tiếp cận, ứng dụng kiến thức của người dân. Xuất phát từ yêu cầu đó, giai đoạn 2022-2025, tỉnh đã tập trung triển khai đồng bộ các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ và cộng đồng dân cư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tổng nguồn vốn ngân sách trung ương thực hiện Tiểu dự án 4, Dự án 5 trong giai đoạn 2022-2025 đạt 26 tỷ đồng. Đến ngày 20/5/2026, nguồn vốn đã giải ngân đạt 25.777,64 triệu đồng, bằng 99,15% kế hoạch được giao. Từ nguồn lực này, các lớp đào tạo, tập huấn đã được tổ chức rộng khắp tại các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần nâng cao năng lực cho cả cán bộ thực hiện Chương trình và người dân thụ hưởng chính sách.
Ảnh Các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cộng đồng tại thôn bản thuộc các xã vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Bắc Ninh
Tính đến hết tháng 5/2026, toàn tỉnh đã tổ chức trên 50 lớp tập huấn cho hơn 5.500 lượt cán bộ tham gia triển khai Chương trình các cấp; trên 400 lớp tập huấn cộng đồng với hơn 30.000 lượt người dân tham gia tại các xã khu vực III, khu vực II và khu vực I vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tổ chức 15 hội thảo chia sẻ kinh nghiệm và 11 đoàn công tác học tập kinh nghiệm tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước nhằm trao đổi, học hỏi những mô hình hay, cách làm hiệu quả trong thực hiện Chương trình.
Ảnh: Thực hành ngoài thực địa (các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cho cộng đồng tại cơ sở)
Các nội dung đào tạo được xây dựng bám sát nhu cầu thực tiễn của cơ sở và yêu cầu triển khai Chương trình. Đối với đội ngũ cán bộ, các lớp tập huấn tập trung vào công tác quản lý, tổ chức thực hiện dự án, tiểu dự án; giám sát đầu tư cộng đồng; quản lý tài chính, thanh quyết toán; đấu thầu; quản lý, vận hành công trình hạ tầng; kỹ năng tuyên truyền, vận động và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc. Đối với cộng đồng dân cư, nội dung tập huấn tập trung vào chuyển giao khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông, lâm nghiệp; phát triển sinh kế; xây dựng sản phẩm OCOP; xúc tiến thương mại; ứng dụng công nghệ thông tin; bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch; kỹ năng phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hầu hết các lớp tập huấn được tổ chức ngay tại cơ sở, gắn với mô hình thực tế, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ áp dụng và phát huy hiệu quả sau đào tạo.
Ảnh: Các lớp tập huấn cho đối tượng cán bộ triển khai Chương trình ở các cấp
Điều đáng ghi nhận là hiệu quả của Tiểu dự án không chỉ thể hiện ở số lượng lớp học hay số lượt người tham gia mà còn được phản ánh rõ nét qua chất lượng triển khai Chương trình tại cơ sở. Trong bối cảnh Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là chương trình mới, có quy mô lớn, phạm vi rộng, bao gồm nhiều dự án, tiểu dự án và nội dung thành phần liên quan đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, công tác đào tạo, tập huấn đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ các cấp. Các hoạt động đào tạo không chỉ góp phần cập nhật kịp thời chủ trương, chính sách mới mà còn tạo sự thống nhất về nhận thức, cách hiểu và phương pháp triển khai giữa các cấp, các ngành trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình. Qua đó, chất lượng công tác tham mưu, quản lý, điều hành và phối hợp thực hiện ngày càng được nâng cao; nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai được tháo gỡ kịp thời ngay từ cơ sở. Đội ngũ cán bộ từng bước phát huy tốt vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động, hướng dẫn người dân tiếp cận chính sách và tổ chức thực hiện các dự án, tiểu dự án, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư và đưa các chính sách dân tộc đi vào cuộc sống.
Ảnh: Đoàn học tập kinh nghiệm công tác quản lý chỉ đạo điều hành thực hiện CTMTQG tại tỉnh Đồng Nai và thành phố Hồ Chí Minh
Đối với cộng đồng dân cư, hiệu quả của công tác đào tạo, tập huấn được thể hiện rõ thông qua những chuyển biến trong nhận thức, tư duy và phương thức sản xuất của người dân. Từ những kiến thức được tiếp cận tại các lớp tập huấn, đồng bào đã từng bước chủ động áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông, lâm nghiệp; nâng cao kỹ năng chăm sóc cây trồng, vật nuôi, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý và phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn, hiệu quả. Nhiều diện tích rừng đã được quản lý theo tiêu chuẩn bền vững và được cấp chứng chỉ rừng quốc tế; nhiều vùng cây ăn quả áp dụng quy trình sản xuất VietGAP, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng giá trị kinh tế. Các lớp tập huấn về xây dựng sản phẩm OCOP, xúc tiến thương mại và phát triển chuỗi giá trị đã giúp người dân từng bước tiếp cận phương thức sản xuất hàng hóa, nâng cao khả năng liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, việc trang bị kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất, kinh doanh và đời sống đã giúp người dân từng bước tiếp cận môi trường số, khai thác hiệu quả các nền tảng trực tuyến trong quảng bá, giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm thông tin phục vụ sản xuất. Các chuyên đề về phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu cũng góp phần nâng cao khả năng dự báo, phòng ngừa và ứng phó trước những diễn biến bất thường của thời tiết, giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất và đời sống. Cùng với đó, nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển du lịch cộng đồng cũng từng bước được nâng lên. Quan trọng hơn, công tác đào tạo, tập huấn đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất, khơi dậy tinh thần chủ động, ý chí vươn lên phát triển kinh tế, giúp người dân phát huy tốt vai trò chủ thể trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia và xây dựng sinh kế bền vững.
Ảnh: Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm thực hiện Chương trình
Thực tiễn giai đoạn 2022-2025 cho thấy, công tác đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ cơ sở không chỉ là một nội dung thành phần của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mà đã thực sự trở thành nền tảng quan trọng bảo đảm cho sự thành công của Chương trình trong thực tiễn. Hơn 35.500 lượt cán bộ và người dân được đào tạo, tập huấn không chỉ là những con số phản ánh quy mô triển khai của Tiểu dự án 4, Dự án 5 mà còn là minh chứng sinh động cho quá trình đưa tri thức, kỹ năng và phương pháp mới đến với cơ sở. Từ những lớp học được tổ chức tại thôn, bản, kiến thức đã từng bước được chuyển hóa thành năng lực quản lý, điều hành của đội ngũ cán bộ; thành những thay đổi trong tư duy sản xuất, cách làm kinh tế và khả năng thích ứng của người dân trước yêu cầu phát triển mới. Quan trọng hơn, công tác đào tạo, tập huấn đã góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ ngày càng chuyên nghiệp, trách nhiệm; đồng thời hình thành cộng đồng dân cư chủ động, tự tin hơn trong phát triển sản xuất, tiếp cận khoa học kỹ thuật và tham gia thực hiện các mục tiêu phát triển của địa phương. Những kết quả đạt được không chỉ nâng cao hiệu quả thực hiện các dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình trong giai đoạn 2022-2025 mà còn tạo dựng nền tảng nguồn nhân lực và tri thức bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào trong những năm tới.
