Đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất đặc biệt mà còn là nền tảng bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Vì vậy, việc hoàn thiện chính sách đất đai đối với đồng bào DTTS luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi (DTTS&MN). Sau khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực thi hành, tỉnh Bắc Ninh đã chủ động cụ thể hóa nhiều chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết các vấn đề về đất ở, đất sản xuất và đất sinh hoạt cộng đồng cho đồng bào DTTS.
Đất ở, đất sản xuất là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và khả năng phát triển kinh tế của người dân.
Theo thống kê, toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có hơn 364 nghìn người DTTS, chiếm khoảng 10% dân số toàn tỉnh, với 45 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Trong đó, có 30 xã, phường thuộc vùng đồng bào DTTS&MN, gồm 19 xã khu vực III, 2 xã khu vực II và 9 xã khu vực I; 713 thôn thuộc vùng đồng bào DTTS&MN, trong đó có 164 thôn đặc biệt khó khăn. Đây là địa bàn còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, hạ tầng và sinh kế, đòi hỏi sự quan tâm đầu tư đồng bộ từ các cấp, các ngành.
Trong nhiều năm qua, tỉnh đã triển khai hiệu quả các chương trình, chính sách dân tộc, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN. Tuy nhiên, vấn đề đất ở, đất sản xuất vẫn là một trong những khó khăn lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và khả năng phát triển kinh tế của một số bà con vùng đồng bào DTTS.
Qua rà soát thực trạng, vẫn còn nhiều hộ DTTS thiếu đất ở và đất sản xuất. Nhu cầu hỗ trợ đất ở trên địa bàn tỉnh khoảng 6,7 ha; nhu cầu đất sản xuất nông nghiệp lên tới hàng chục ha đối với đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm và hàng trăm ha đối với đất rừng sản xuất. Trong khi đó, quỹ đất hiện có của các địa phương còn hạn chế, đặc biệt tại các địa bàn miền núi, nơi phần lớn diện tích đất nông nghiệp và đất rừng đã được giao cho hộ gia đình, cá nhân hoặc các tổ chức quản lý, sử dụng.
Luật Đất đai năm 2024 bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm bảo đảm quyền tiếp cận đất đai cho đồng bào DTTS, trong đó có chính sách hỗ trợ đất sinh hoạt cộng đồng, đất ở, đất sản xuất và đất phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo vùng đồng bào DTTS&MN. Trên cơ sở đó, tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Nghị quyết số 108/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ về đất đai đối với đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết nhu cầu về đất ở, đất sản xuất, góp phần ổn định đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN.
Đây không chỉ là việc cụ thể hóa Luật Đất đai mà còn là giải pháp mang tính chiến lược nhằm giải quyết những tồn tại kéo dài nhiều năm tại vùng đồng bào DTTS&MN. Bởi đối với đồng bào DTTS, đất đai không đơn thuần là tài sản mà còn gắn liền với sinh kế, văn hóa, phong tục tập quán và sự ổn định cộng đồng. Chính sách mới đã quan tâm đến việc hỗ trợ đất sinh hoạt cộng đồng. Đây là nội dung chưa từng được quy định cụ thể trong các chính sách trước đây. Thực tế cho thấy nhiều thôn, bản vùng DTTS hiện nay còn thiếu không gian sinh hoạt văn hóa, hội họp, tổ chức lễ hội truyền thống. Việc bố trí quỹ đất sinh hoạt cộng đồng không chỉ phục vụ nhu cầu văn hóa, tinh thần mà còn góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
Cùng với hoàn thiện cơ chế chính sách, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đất đai được các cấp, các ngành triển khai sâu rộng. Các nội dung mới của Luật Đất đai năm 2024 được lồng ghép tuyên truyền thông qua hội nghị, tập huấn, hệ thống truyền thanh cơ sở, đội ngũ báo cáo viên, người có uy tín trong đồng bào DTTS và các tổ chức đoàn thể. Qua đó giúp người dân hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và chủ động tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Hỗ trợ chuyển đổi nghề cho các hộ DTTS thiếu đất sản xuất
Trong giai đoạn 2021-2025, từ nguồn lực đầu tư của các chương trình, chính sách tỉnh đã hỗ trợ nhà ở cho 744 hộ đồng bào DTTS, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 3.885 hộ với tổng kinh phí trên 71,5 tỷ đồng. Qua đó góp phần cải thiện điều kiện sống, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện chính sách đất đai đối với đồng bào DTTS vẫn còn gặp nhiều khó khăn, do nhu cầu hỗ trợ lớn trong khi quỹ đất của địa phương còn hạn chế. Mặc dù vậy, các chính sách mới theo Luật Đất đai năm 2024 có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận đất đai, tạo điều kiện để đồng bào DTTS ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất và giảm nghèo bền vững.
Trong thời gian tới, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường nguồn lực đầu tư và tháo gỡ những khó khăn về quỹ đất, việc triển khai hiệu quả các chính sách đất đai sẽ góp phần phát huy nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, nâng cao đời sống Nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển bền vững.
